Çok Bloklu Sitede Sayaç Okuma: Kurulum Rehberi

Tek bina ile çok bloklu site kurulumu çok farklı problemler. Tek binada hat çekme kararı net; site yapısı geometrisi değişken — her bloğa ayrı hat mı, tek hat mı yoksa hibrit mi? Kazan dairesi nerede olmalı? Yönetim ofisinde tek bir bilgisayar mı, blok başına ayrı mı?

Bu yazıda 3+ bloklu sitelerde sayaç okuma altyapısının kurulumu için pratik bir rehber sunuyoruz: planlama, segmentasyon, konvertör konumları, mReader’da hiyerarşik yönetim.

Tipik bir sitenin yapısı

Türkiye’de 100+ daireli bir site genelde:

• 2-6 blok
• Her blok 4-12 kat
• Her katta 2-4 daire
• Toplam 50-300 daire arası

Sayaç ihtiyacı:

• Her dairede: 1 kalorimetre + 1 soğuk su sayacı + (varsa) 1 sıcak su sayacı = 3 sayaç
• Her blokta: 1 bina kalorimetresi (varsa) + 1 ortak alan elektrik + 1 ortak alan su = 3 sayaç
• Site genelinde: 1 ana giriş su sayacı + (varsa) 1 ortak alan doğalgaz = 2 sayaç

Toplam 96 daireli 3 bloklu bir site için: 96 × 3 + 3 × 3 + 2 = 299 sayaç.

Hat segmentasyonu

M-Bus standardı bir hatta maksimum 250 sayaç destekler (birincil adres 1-byte). 300+ sayaçlı bir site en az 2 segmentli olmalı.

Pratikte segmentasyon kararı sayaç sayısından çok fiziksel topoloji ile alınır:

Strateji 1: Blok başına ayrı hat

Her blok kendi M-Bus hattını kazan dairesinde sonlandırır. Konvertör de orada.

A Blok (96 daire × 3 = 288 daire sayacı + 3 blok sayaç) = 291 sayaç → 1 hat
B Blok                                                   → 1 hat
C Blok                                                   → 1 hat
Site geneli (2 sayaç)                                    → A blok hattına eklenir

Avantajları:

• Hat segmenti kısa (her blok içinde maksimum 30-50 m kablolama)
• Bir blokta sorun olduğunda diğerleri etkilenmez
• Yeni daire eklendiğinde sadece o blok hattı uzatılır

Dezavantajları:

• 3 ayrı konvertör (3× maliyet)
• 3 ayrı bilgisayar bağlantısı (USB veya TCP gateway)

Strateji 2: Site geneli tek hat

Sayaçların tümü tek bir M-Bus hattında. Kazan dairesinin bir sonra ya da yönetim ofisinde tek konvertör.

Avantajları:

• Tek konvertör, düşük maliyet
• Tek noktadan yönetim

Dezavantajları:

• Hat çok uzun (siteler arası geçiş, m² cinsinden 200-500 m)
• Sinyal kalitesi sorunları, bitiş direnci hassas
• 250 sayaç sınırı, 300+ sayaçta yetersiz
• Bir kabloyu birisi koparttığında tüm site offline

Strateji 1 çoğu site için daha mantıklı.

Strateji 3: TCP gateway hibrit

Her blok kendi M-Bus hattı, ama her birine TCP gateway konulur. Yönetim ofisinde tek bilgisayar 3 gateway’i Ethernet üzerinden yönetir.

A Blok kazan dairesi → M-Bus hattı (291 sayaç) → TCP Gateway A (192.168.1.50)
B Blok kazan dairesi → M-Bus hattı           → TCP Gateway B (192.168.1.51)
C Blok kazan dairesi → M-Bus hattı           → TCP Gateway C (192.168.1.52)
                                                       ↓
                              Site router → Yönetim ofis bilgisayarı
                                              (mReader 3 gateway'i tarar)

Avantajları:

• Bilgisayar tek, blok başına TCP gateway 3 ayrı
• Yönetim ofisi blok kazan dairelerinden uzak olabilir
• Network mevcut altyapı kullanılır

Dezavantajları:

• TCP gateway maliyeti (her biri 15.000-45.000 TL)
• Network/VPN bağımlılığı

RS-485 vs TCP Gateway karşılaştırması yazımızda detayları işledik.

Bina kalorimetresi konumlandırma

Her blokta ana kalorimetre kazan dairesinin doğalgaz hattından çıkışında olmalı:

• Yakıt sayacının (BOTAŞ) bir sonra
• Kazana giriş öncesinde
• Eşanjör/boyle dahil tüm tesisat öncesinde

Bu konum:

• Hat kayıplarını da içerir → daire toplamından bağımsız “gerçek tüketim” verir
• BOTAŞ faturasıyla %1-2 sapmayla uyumlu okur
• Sıcak su tesisatı varsa onu da kapsar

Bazı sitelerde kalorimetre eşanjör çıkışına konulmuş — bu yanlış. Hat kayıplarını yakalayamaz, daire toplamı yöntemine yakın sonuç verir.

Saha kurulum süreci

Tipik bir 3 bloklu site için:

Gün 1: Saha keşfi (yarım gün, kurulum ekibi)

• Kazan dairesi konumları
• Mevcut sayaç markaları/modelleri
• M-Bus uyumlu mu doğrulama
• Kablolama yolları (mevcut kablo kanalları, yeni gerekli mi)
• Konvertör konumları
• Bilgisayar konumu (yönetim ofisi nerede?)

Gün 1-2: Kablolama (1 gün, 3 kişilik elektrikçi ekibi)

• Her bloğa 2-3 mm² M-Bus kablosu çekme
• Daire içi sayaç bağlantı noktalarına klemensli ulaşım
• Bina kalorimetresi montajı (varsa eklenmesi gerekiyorsa)
• Konvertör kutusu kazan dairesine yerleştirme
• Bitiş direnci montajı

Gün 2: Yazılım kurulum (2 saat, mReader ekibi uzaktan)

• Bilgisayara mReader kurulum
• Lisans aktivasyon (.plt dosyası)
• Konvertör tanımlama (her blok için ayrı)
• Excel ile daire/sayaç toplu içe aktarım
• Test okuma — her blok için

Gün 2: Eğitim (1 saat, online)

• Yöneticiye kullanım eğitimi
• İlk gece otomatik plan testi
• Excel rapor formatı tanıtımı
• Arıza takibi paneli

Toplam saha takvimi: 1-2 gün. Yazılım kurulumu, eğitim ve sonrası uzaktan çözülür.

mReader hiyerarşik yapı

mReader’ın site mode’unda hiyerarşi:

Site (Çiğdem Sitesi)
├── A Blok
│   ├── Daire A/1 (3 sayaç)
│   ├── Daire A/2
│   ├── ...
│   └── Bina kalorimetresi A
├── B Blok
│   ├── Daire B/1
│   ├── ...
│   └── Bina kalorimetresi B
├── C Blok
│   ├── Daire C/1
│   ├── ...
│   └── (bina kalorimetresi YOK → daire toplamına geçer)
└── Site ortak (giriş suyu, ortak alan elektrik)

Aylık paylaşım hesabı:

1. Site fatura önce bloklara dağılır (bina kalorimetreleri oranında)
2. Her blok kendi içinde dairelere dağıtır (m² + tüketim formülü)
3. Site ortak alan giderleri ayrı dağılır (m² oranlı veya eşit pay)

Bu hiyerarşi otomatik çalışır — kullanıcı tek bir “Aylık rapor üret” tıkı ile her seviyenin hesabını ürettirir.

Çoklu blok raporlama

mReader’ın aylık raporu çoklu blokta şu şekilde organize olur:

• Sayfa 1: Site özeti, blok bazında dağılım
• Sayfa 2-N: Her blok için ayrı sayfa, daire bazında dağılım
• Sayfa son: Site ortak giderler

Karşılaştırma kolonu da var: “A Blok ortalama daire payı 5.234 ₺, B Blok 5.890 ₺, C Blok 4.890 ₺ — neden?”. Cevap raporda otomatik:

• A Blok bina kalorimetresi var, hat kaybı düşük
• C Blok daire toplamı kullanıyor, hat kaybı %10 ortalama

Yöneticinin sakine sunduğu açıklama bu raporda hazır.

Sonuç

Çok bloklu site kurulumu, tek binadan farklı planlama gerektirir. Hat segmentasyonu (blok başına ayrı), konvertör seçimi (RS-485 vs TCP gateway), bina kalorimetresi varlığı kararları toplam doğruluğu belirler. mReader’ın hiyerarşik site yönetimi bu yapıyı tek arayüzde toplar.

Sitenizin saha keşfi ve kurulum planlaması için iletişim formundan ulaşın — geometrinize göre özel plan çıkaralım.